آمیزه‌ای از طنز و هیجان

«من و دار و دسته‌ی راهزن‌ها»؛ سیری کلو؛ ترجمه طاهر جام برسنگ؛ نشر چشمه

روانشناسان و کارشناسان حوزۀ آموزش و پرورش، بر ضرورت وجود شادمانی در زندگی کودکان تأکید دارند. عوامل متعددی موجب آفرینش شادی در زندگی کودکان و نوجوانان می‌شود. ادبیات و به ویژه طنز، یکی از بهترین و مؤثرترین راه‌های ایجاد شور و شادی در این گروه سنی است. طنز گونه‌ای‌ نوظهور از ادبیات است که در قرن حاضر نویسندگان و شاعران بسیاری تلاش کرده‌اند با توجه به آن آثاری خلق کنند که از نظر زبان و بیان، مضمون و محتوا موجبات آفرینش حال و هوایی تازه در دنیای کودک و نوجوان باشد. تنوع، داشتن جاذبه و فضایی مفرح و پرکشش از الزامات چنین آثاری به شمار می‌رود و طنز یکی از عناصری است که می‌تواند سازوکارهای مورد اشاره را در آنها پدید آورد. داستان‌های سیری کلو نویسندۀ فنلاندی از جملۀ همین آثار است. بنیاد بوک تراست انگلستان که هر سال به بهترین کتاب‌های منتشره در انگلستان جایزه اهدا می‌کند، داستان‌های کلو را ترکیبی از قصه‌های آسترید لیندگرن و رولد دال می‌داند که با طنز جذاب و مورد علاقۀ نوجوانان عجین شده است.

سیری کلو متولد ۱۹۷۲ است و نخستین کتابش رمانی برای بزرگسالان بود که سال ۲۰۰۸ منتشر شد. «من و دارودسته‌ی راهزن‌ها» رمانی دوجلدی اثر این نویسنده است. اولین چاپ «من و دارودسته‌ی راهزن‌ها» سال ۲۰۱۰ منتشر شد و تا کنون چند جایزه به دست آورده است. سال ۲۰۱۱ نیز فیلمی بر اساس این کتاب ساخته شده است. نشر چشمه که حق نشر این اثر به زبان فارسی را خریده، کتاب دوجلدی مورد اشاره را در رده‌بندی کتاب چ (کتاب کودکان و نوجوان نشر چشمه) برای گروه سنی ۱۳ سال به بالا منتشر کرده و آن را در طبقۀ داستان‌های ردّ پا یعنی کتاب‌های حاوی گره و معما و ماجرا جای داده است. 

سیری کلو، نمایشنامه‌نویس، کارگردان و مربی تئاتر نیز هست. وی برنده جایزه نوجوانان فنلاند است و آثارش به ۲۱ زبان منتشر شده است. روزنامه «سِوِنسکا داگ بلادت» از مطبوعات مهم سوئد دربارۀ این اثر خانم سیری کلو نوشته است: «در خمیره‌ی داستان چیزی نو و تروتازه وجود دارد که باعث می‌شود آدم درباره‌ی آینده‌ی خانواده‎ی دیوانه‎ی راهزن‎ها کنجکاو شود.» این کتاب دوجلدی در فنلاند برندۀ جایزۀ جونیور فنلاندیا و در هلند موفق به کسب جایزۀ زیلورن گریفل شده است. همچنین از جمله کتاب‌هایی است که توانسته به فهرست دوسالانه دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان موسوم به (IBBY) راه پیدا کند. این فهرست که از سال ۱۹۵۶ منتشر می‌شود، یکی از گسترده‌ترین و مؤثرترین ابزار برای افزایش درک و تفاهم بین‌المللی از راه ادبیات کودک است. فهرست مذکور، تنوع فرهنگی، سیاسی و اجتماعی جوامعی را به نمایش می‌گذارد که کودکان در آنها زندگی و رشد می‌کنند و منبع خوبی برای برنامه‌های آموزشی، سوادآموزی و انتشارات است.

ماجرای جلد اول این داستان از این قرار است که چون هیچ اتفاق جالبی برای خانوادۀ واینستو نمی‌افتد آنها تعطیلات تابستانی بسیار ملال‌آوری دارند و بامزه‌ترین کارشان این است که به دیدار مادربزرگ بروند. اما خانوادۀ پیرات که پر از ماجراجویی‌اند، درست برعکس آنها هستند و زندگی‌شان پر از هیاهو، تعقیب وگریز، مسابقه، بازی و پرخوری و خلاصه یک تابستان واقعی است. برای همین ویلیا فکر می‌کند خیلی خوش‌شانس بوده که دزدیده شده و برای برگشتن به خانه‌شان هیچ عجله‌ای ندارد! جلد اول این کتاب با عنوان «هفته‌ی دوم ژوئن دزدیده شدم» ۲۶۲ صفحه و ۲۳ فصل دارد که با عناوین جذابی چون «در این فصل ویلیا راهزن می‌شود»؛ «درباره‌ی خوبی و بدی استتارکردن است»؛ «راهزنی به هزاره‌ی جدید ارتقا می‌یابد» و یک فصل مؤخره با عنوان «فکرهایی از پارکینگ تا آسانسور» مشخص شده‌اند. 

«سرانجام دوباره دزدیده شدم» عنوان جلد دوم این اثر است که با توجه به ۴۲۲ صفحه و ۴۸ فصل و چند ضمیمۀ جذاب، قطورتر از جلد اول است. در توضیح این جلد کتاب آمده است که: «یادتان باشد بدون شامه‌ی خوب، ظاهر مناسب و تحمل، کسی راهزن خوبی نمی‌شود! ویلیا هم این را می‌داند و از این نگران است که مجبور شود تابستانش را به جای آب‌نبات جویدن و در جاده‌ها تاختن و مسابقه‌دادن در اردوی کسالت‌آور ویلن‌زن‌ها بگذراند. او از تابستان قبلی با پیرات‌ها قرار گذاشته و حالا منتظر است که یک بار دیگر دزدیده شود!». «کلّه مشاوره می‌خواهد»؛ «در این فصل با دسر پذیرایی می‌شود»؛ «با پیراشکی‌های یک‌نفره حسابی پُرخوری می‌کنند» و «برد و باخت به مویی بسته است» از عناوین فصول مختلف جلد دوم کتاب است که رنگ پس‌زمینۀ آن برای تمایز از رنگ سبزِ جلد اول، نارنجی در نظر گرفته شده است.

ترجمه در ژانر ادبی طنز به مراتب نسبت به سایر ژانرها دشوار‌تر است، چرا که طنز با نوعی غیرمستقیم‌گویی توأم است و شیوه‌هایی که برای تحقق آن استفاده می‌شود، فرهنگ‌مدار است. استفاده از ضرب‌المثل‌ها و کنایه‌ها در این آثار که ممکن است در کشور مقصد در مقایسه با کشور مبدأ مابه‌ازای خارجی نداشته باشد، ترجمه این آثار را با سختی مواجه کرده است. به‌ همین دلیل است که کودکان و نوجوانان بیشتر از دیگران با آن ارتباط برقرار می‌کنند. ترجمۀ روان و حرفه‌ای این رمان دوجلدی را طاهر جام‌برسنگ انجام داده که علاوه بر مترجم شاعر نیز هست. او متولد ۱۳۳۷ در آبادان است؛ در رشتۀ زبان و ادبیات انگلیسی تحصیل کرده و در شهر استکهلم سوئد زندگی می‌کند. وی پیش از این کتاب‌های «جیب عجیب» از انتشارات افق و «پی‌پی جوراب بلند» از انتشارات پیدایش را نیز برای کودکان و نوجوانان ترجمه کرده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.