توانایی‌های کودکان را هماهنگ پیش ببریم

«بازی‌های و ارزیابی هوش و مهارت های یک سالگی»؛ داریوش صادقی؛ کتاب نیستان

در حوزه‌ٔ بازی و آموزش‌های مربوط به هر دوره از رشد کودکان، تاکنون کتاب‌ها و مطالبی زیاد و مفیدی نوشته شده است، اما هر کدام از این مطالب به قسمتی از مهارت و توانایی‌های کودک پرداخته‌اند. از مدت‌ها پیش در فکر یک زنجیره‌ٔ آموزشی هدفمند، علمی و به هم پیوسته بودم که آموزش‌های مناسب هر سن را به صورت طبقه بندی شده و مهارت محور در اختیار خانواده‌ها قرار دهد. بسیاری از والدین با اشتیاق فراوان سعی می‌کنند از همان بدو تولد کودک خود را آموزش دهند اما خلأ بزرگی که در این زمینه وجود دارد این است که هیچ مرجع مناسبی پیدا نمی‌کنند یا به صورت هدفمند و پیوسته آموزش‌ها را ادامه نمی‌دهند و گاهی اوقات چون نتیجه‌ای از این آموزش‌های پراکنده نمی‌گیرند، از ادامهٔ آموزش در سنین طلایی کودکی منصرف می‌شوند.

فکر ایجاد یک سیستم آموزشی مبتنی بر روان‌شناسی کودک که بتواند پیش از دبستان کلیه‌ٔ آموزش‌های مناسب با سن کودک را ارائه دهد، هسته‌ٔ اولیه شکل‌گیری این مجموعه بود. همان‌طور که با ورود به دبستان، کودکان به صورت هدفمند و برنامه ریزی شده، پله به پله آموزش می‌بینند و متناسب با رشد ذهنی و توانایی شناختی‌شان، درس‌ها و مواد آموزشی تکمیل‌تر و تخصصی‌تر می‌شود، ضروری است که برای آموزش‌های پیش از دبستان هم کاری انجام شود. این مجموعه بخشی از این زنجیره‌ٔ آموزشی است که به تازگی توسط انتشارات کتاب نیستان منتشر شده است.

این مجموعه که برای سن ۱۲ تا ۲۴ ماهگی (کودکان یک ساله) تهیه شده، دارای دو جلد کتاب، ۱۰۰ عدد فلش کارت(دارای ۲۰۰ تصویر) است که بیش از هزار بازی را شامل می‌گردد. این بازی‌ها با توجه به رشد کودک و به صورت ماه به ماه ارائه شده‌اند و مهارت‌های ذهنی، حرکتی، گفتاری، شنیداری، دیداری، اجتماعی و خودیاری کودکان را پرورش می‌دهند. نکته‌ٔ منحصر به فرد این بازی‌ها این است که فیلم‌های مربوط به هر بازی و روش انجام آن و نکات آموزشی بسیاری در اپلیکیشن تِک هوش که همراه این مجموعه معرفی شده ارائه گردیده است. همچنین در سنین تولد تا چهار سالگی مهارت و توانایی‌های کودک باید به طور مرتب ارزیابی شود تا مطمئن شویم که رشد ذهنی و جسمی کودک هماهنگ با سن او پیش می‌رود و در آیندهٔ کودک دچار اختلال‌های ادراکی، یادگیری، اجتماعی و ارتباطی نمی‌شود. یکی از نقاط مثبت بستۀ آموزش یک سالگی، کتاب ارزیابی دوره‌ای و ماه به ماه کودک است که بر اساس منابع معتبر روان‌شناسی و کتاب‌های دانشگاهی و پرسش‌نامۀ سنین و مراحل کودکان ASQ تهیه شده است. والدین علاوه برآموزش‌های هدفمند و ماه به ماه می‌توانند به طور مرتب پیشرفت کودک را ارزیابی کنند و اگر با مشکل یا تعویقی روبرو شدند به رفع یا درمان به موقع و زودهنگام آن بپردازند. این مجموعه علاوه بر کتاب بازی‌های یک سالگی که به صورت ماه به ماه بازی‌های هر مهارت را تفکیک کرده است، کلیه‌ٔ مفاهیم و آموزش‌های یک سالگی را با استفاده از فلش کارت‌ها ارائه کرده است. کودکان یک ساله اگرچه نمی‌توانند به جز چند کلمه صحبت کنند اما توانایی ادراک شنیداری بالایی دارند و بسیاری از مطالب را متوجه می‌شوند. آموزش کامل فلش کارت‌های این مجموعه به صورت فیلم‌های طبقه بندی شده در اپلیکیشن تِک هوش(kids.techoosh.com) و سایت کتاب کودک (www.ketabekoodak.com) قابل دسترس است.  

مهم‌ترین و اساسی‌ترین دوره‌ٔ شکل‌گیری شخصیت، توانمندی، اعتماد به نفس و رشد ذهنی کودکان از تولد تا سه سالگی است. این چند سال اولیه‌ٔ زندگی دارای دوره‌های بحرانی متعددی است که غیرقابل بازگشت است. مثلاً یادگیری لهجه (accent) و واج‌های مربوط به یک زبان از تولد تا دوازده ماهگی شکل می‌گیرد و پایان می‌پذیرد. آگاهی از این دوره‌های بحرانی کمک می‌کند که آموزش‌های مناسب را دقیقاً در زمان مناسب در اختیار کودک قرار دهیم. برای نمونه کودکانی که در دو سال اول زندگی دچار فقر شنیداری باشند از لحاظ زبانِ بیانی دچار مشکل می‌شوند یا کودکانی که به اندازهٔ کافی چهاردست و پا نروند یا فعالیت‌های حرکتی دوطرفه مثل شنا و دوچرخه سواری و … انجام ندهند، احتمال دارد بعداً دچار اختلال یادگیری در ریاضیات شوند. بنابراین هدف گذاری و تمرکز بیشتر کارهای من روی کتاب‌ها و آموزش‌های تولد تا ورود به مدرسه هستند و فکر می‌کنم هنوز کارهای انجام نشدۀ بسیاری در این زمینه وجود دارد که باید به آن پرداخته شود. مجموعه‌ٔ «بازی‌های پرورش هوش یک سالگی» به والدین کمک می‌کند تا جنبه‌های مختلف توانایی و رشد کودک را هماهنگ پیش ببرند و این دوره‌های بحرانی و مهم را به طور کامل و صحیح طی کنند.

برخی از اهداف آموزشی و اهمیت آموزش‌های هدفمند را در مطالب پیشین گفتم. اما مهم‌ترین مسئله این است که والدین از شیوه‌های آموزش استاندارد و معتبر علمی استفاده کنند و این زنجیرۀ آموزش را از همان دوران تولد تا ورود به مدرسه ادامه دهند. لزوم استفاده از این شیوه این است که کودک در هر دوره از رشد جسمی و ذهنی‌اش متناسب با همان دوره آموزش می‌بیند. این مسئله کمک می‌کند تا اعتماد به نفس کودک در آموزش و یادگیری شکل بگیرد و به اندازه‌ٔ درک و ظرفیتش آموزش ببیند. از سوی دیگر کمک می‌کند تا در هیچ مرحله‌ای تعویق یا وقفه‌ٔ آموزشی نداشته باشد. برای مثال مفاهیم ریاضی برای کودک یک ساله در سطح درک کردن عدد یک، دو، هیچ، کم، خیلی و زیاد است. این‌ها را کودک یک ساله می‌فهمد و باید آموزش‌های آن را به صورت عملی ببیند و درک کند. یا مهارت‌های حرکتی عضلات بزرگ بدن و عضلات کوچک دست باید از همین سنین پایین با کودک انجام شود. وقتی این تمرین‌ها را مرحله به مرحله و در هر دوره از رشد با کودک انجام ندهیم، هنگامی که کودک وارد مدرسه می‌شود به تدریج مشکلات یادگیری بروز می‌کنند. کودک حساسیت شنیداری لازم برای تشخیص واج‌های زبان فارسی را ندارد یا حافظه‌ٔ دیداری ضعیفی دارد، نمی‌تواند ریاضی را درک کند و غیره. بنابراین والدین با استفاده از این مجموعه علاوه بر صدها بازی متنوع و مهارت محور،‌ به راحتی در هر دوره از رشد کودک، مهارت‌های او را ارزیابی می‌کنند و در صورت نیاز تمرین‌های تکمیلی و بازپروری را با او انجام می‌دهند. همچنین با مشاهدۀ فیلم بازی‌ها دقیقاً متوجه می‌شوند که چگونه باید با کودک کار کنند و خودشان به خوبی آموزش می‌بینند.

اگر والدین از همان ماه‌های اول تولد با این زنجیره‌ٔ آموزشی پیش بروند، در پایان یک سالگی به وضوح متوجه می‌شوند که کودک آن‌ها از لحاظ ادراک ریاضی، مهارت حرکتی، زبان بیانی، مهارت شنیداری، ارتباط اجتماعی، اعتماد به نفس و مهارت‌های خودیاری نسبت به همسالان خود تفاوت محسوسی دارد. والدینی که در تحقیقات موردی و به صورت آزمایشی این تمرین‌ها را با کودک خود انجام داده‌اند به این تفاوت معنادار اشاره کرده‌اند. تا کنون از این زنجیرۀ آموزشی دو مجموعه‌ٔ نوزادی و یک سالی توسط انتشارات کتاب نیستان منتشر شده است و سایر مجموعه‌های سنین بالاتر به زودی در دسترس علاقمندان قرار خواهد گرفت.  

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.