چند مسئله غامض بشری

«ویرایش یازدهم»، برگزیدگان جایزه اُ. هنری، ترجمه لیدا طرزی؛ نشر نیستان

ویرایش یازدهم عنوان مجلد دیگری از مجموعهٔ داستان‌های کوتاه برگزیدهٔ جایزهٔ اُ.هنری است که در سال ۱۹۹۰به چاپ رسیده است. این مجلد مشتمل بر دَه داستان کوتاه است. داستان‌های این مجلد همچون سایر مجلدات مجموعهٔ داستان‌های کوتاه برگزیدهٔ جایزهٔ اُ.هنری با وجود تفاوت و تنوع فراوان، به این دلیل کنار هم جمع شده‌اند که شایستهٔ تقدیر و توجه بوده‌اند. در این یادداشت به معرفی و تحلیل مختصر سه داستان نخست این مجموعه می‌پردازیم.

داستان اول این مجموعه با عنوان «ویرایش یازدهم» نوشتهٔ لئو ای. لیت واک داستان قابل تأملی است که هم‌زمان به چند مسئلهٔ غامض بشری می‌پردازد. پسر جوانی به نام راسل از شهر و دیار خود در میشیگان به دیترویت می‌رود و وارد دانشگاه می‌شود. او که با پدرش رابطهٔ خوبی ندارد در دانشگاه مجذوب یکی از اساتید فلسفهٔ خود بنام دایکمن می‌شود. پرفسور دایکمن مرد قد خمیدهٔ کوچکی است که ستون فقراتش یازده درجه به سمت راست انحراف دارد. او استاد مسلم فلسفه و تاریخ است. جدی است. بی پرواست  و  به هیچ کس اعتنایی ندارد. دانشجویانش به او لقب جادوگر داده‌اند:

«… صبر می‌کردیم تا جناب جادوگر سر برسد و آن کلاس ساده و صداهای معمولی‌اش را به سرزمین رویاها تبدیل کند. آمدنش را از صدای تق تق عصایش روی پله‌های بیرون می‌فهمیدیم. از همان درِ سالن شروع می‌کرد به درس دادن. عصایش را لب تختهٔ سیاه آویزان می‌کرد و همان‌طور که یادداشت‌هایش را دربارهٔ «فلورانس در عصر نوزایی» مرتب می‌کرد، متصل درس می‌گفت.»

راسل پس از چند سال تلمذ در محضر دایکمن سرانجام به حلقهٔ خصوصی او راه پیدا می‌کند. دایکمن جمعه شب‌ها چند دانشجو را به منزل خود دعوت می‌کند و از هر دری سخن می‌گویند. راسل از حضور در آن دورهمی‌های فرهنگی بسیار خوشحال است و سر از پا نمی‌شناسد. 

ولی او در دیترویت تنها با دایکمن آشنا نمی‌شود. او در پانسیونی ساکن است و دو همسایه دارد: دختر جوان و سرزنده‌ای به نام  بتی که دانشجوی تئاتر است و در کافه کار می‌کند، و پیرمرد تنهایی به نام والش که از  زوال حافظه رنج می‌برد. حافظهٔ کوتاه مدت والش ضعیف است ولی چند چیز را از گذشته به خوبی به یاد دارد: همسرش لوییز و پنجاه و سه سال زندگی مشترکشان را، و همسایهٔ صنعتگرشان، هنری فورد را. این فورد همان مالک کارخانهٔ خودروسازی فورد است که خط تولید خودروهای ارزان قیمت را در جهان راه اندازی کرد. وقتی راسل داستان آقای والش و مصائب پیری و تنهایی‌اش را برای پرفسور دایکمن تعریف می‌کند و از بی کفایتی جامعه در ادارهٔ سالمندان می‌گوید دایکمن اظهار می‌کند در گذشتهٔ پیری فاجعه نبود و داستان شهر صومعه نشینی را می‌گوید که در چنبر دیوارها قرار داشت. در آن شهر دور همه چیز دیوار بود: دور صومعه، دور قصر، و حتی دور شهر. همهٔ ضروریات زندگی میان دیوارها قرار داشت. آن شهر را راهب بزرگ اداره می‌کرد و قوانین حضرت راهب ضامن سعادت آن بهشت بود. به نظر دایکمن هنری فورد همه چیز را در چنبر اتوبان قرار داد و یکی کرد. او همه را به داخل راه داد و تمایز میان درون و بیرون را از بین برد…

راسل در برزخ میان زندگی آرمانی‌ای که دایکمن از آن دفاع می‌کند و زندگی واقعی‌ای که والش در آن دست و پا می‌زند در حیرت است. او حس می‌کند دایکمن نشست‌های جمعه شب‌هایشان را همان شهر محصور میان دیوارها می‌داند و خودش را حضرت قطب. ولی بیرون آن آرمانشهر پیرمردی هست به نام والش و تنهایی و پریشانی و سرفه‌های شبانه. و صد البته بتی. بتی خود زندگی است. شاد، سرخوش، بی‌خیال ستاره شدن، و بی‌ترس از پیری و پریشانی و مرگ.

سرانجام راسل با حلقهٔ دایکمن خداحافظی می‌کند و بی هیچ وحشتی از پیری، به همراه بتی به دل زندگی می‌زند: « من بتی را از هیچ دیوار و پیری و مریضی‌ای نمی‌ترسانم. ما جوان زندگی می‌کنیم و شاد می‌میریم. من همین را می‌خواهم…»

این داستان را بخوانید. مفاهیم عمیق و صحنه‌های جذابی دارد که ارزش چند بار خواندن را دارند.

اما داستان دوم این مجموعه با عنوان «لومومبا می ماند» اثر پیتر مَتیسن، همان قصهٔ تکراری ولی نامکرر عالم است: جنگ. هِنری کهنه سرباز امریکایی میانسالی است که پس از ماموریتی بیست ساله در افریقا به ایالات متحده برگشته. او تنهاست و به شدت تلخ.  در وطن هیچ کس منتظرش نیست. او هیچ مدرکی برای آن‌که اثبات کند شهروندی امریکایی است ندارد. نه گواهی ولادتی، نه گواهی شهروندی و نه گواهی اقامتی. گذرنامه‌اش را هم ضبط کرده‌اند. برای همین است که جواز شکار غاز هم به او نمی‌دهند! حتی پدر و مادرش هم او را از خود می‌رانند. مادرش به او می‌گوید «لطفاً فعالیت‌هایت در افریقا را با خدمات برون مرزی خلط نکن، چه رسد به خدمت به میهن یا کسب افتخار برای خانواده. تو خیلی عوض شده‌ای، هنری عزیزم. جنگ سنگ‌دلت کرده. البته تقصیر تو نیست. دیدن آن‌ همه چیز وحشتناک هر کسی  را پریشان می‌کند. می‌دانم.»  پدرش هم که در جوانی منشی معاون نخست وزیر در امور افریقا بوده و خودش واسطهٔ اعزام پسرش به افریقا، حالا ادعا می‌کند دیگر پسرش را نمی‌شناسد و او را یک مُردهٔ بی‌اخلاق می‌خواند. در این میان همسایگان سیاهپوست هنری به روش‌های مختلف او را مورد آزار و تهدید قرار می‌دهند و سرانجام…   

زمان وقوع این داستان دوران جنگ سرد است. دوره‌ای که دو بلوک شرق و غرب در رقابتی کشنده معادلات ژئوپولیتیکی جهان را تعیین می‌کردند، دوره‌ای که در هر گوشه از عالم  دیکتاتوری دست نشانده بیداد می‌کرد و کشورهای ثروتمند از سیه روزی کشورهای فقیر پول در می‌آوردند. متیسن در داستان خود به جنگ و مبارزات مردم کنگو و نخست وزیر منتخب و محبوبشان، پاتریس لومومبا، اشاره صریحی نمی‌کند. او با مهارت تمام از طریق توصیف عمیق‌ترین و ظریف‌ترین احساسات بشری عمق فاجعهٔ جنگ و کشتار را پیش چشم خوانندگان قرار می‌دهد.

داستان سوم “ساس وارونه” نام دارد، نوشتهٔ لور سیگال. سیگال نویسنده، مترجم، و معلم امریکایی است و جوایز ادبی بسیاری کسب کرده است. شاید با شنیدن عنوان ساس وارونه، نخستین تصویری که به ذهنمان می رسد حشره‌ای است که به پشت افتاده!  ولی نه. در دنیای جاسوسی دوران جنگ جهانی دوم و سال‌های پس از آن،  «ساس» به معنای مخابره اسرار مگوی یک مکان به خارج از آن مکان بود. در آن زمان شناسایی محل ساس‌های پیچیده و مدرن غیرممکن بود و تنها راه خلاص شدن از شر ابزار شنود، تخریب ساختمان‌ها بود. اما ساس وارونه از ساس معمولی هم پیچیده‌تر بوده. به وسیلهٔ کار گذاشتن ساس وارونه در یک محل افراد خارج از آن محل می‌توانستند مطالب دلخواه خود را – که اغلب هم از آن جنس بودند که افراد داخل اتاق ترجیح می‌دادند نشنوند-  به داخل اتاق مخابره کنند.  لور سیگال هم همین موضوع را دستمایهٔ داستان قابل تأمل‌اش قرار داده است. یکی از مؤسسات آموزش زبان انگلیسی به مهاجران بزرگسال در ایالات متحده سمپوزیومی برگزار نموده با این موضوع: آیا باید برای محدود شدن نسل کشی قانونی وضع شود؟ یکی از شاگردان مؤسسه مرد میانسالی است بنام پائولینو پاتیلو اهل بولیوی. او مدعی است سال‌ها قبل پدرش به کنسول‌گری ایالات متحده در لاپاز رفته و بعد از آن ناپدید شده. پائولینو در سمپوزیوم مقرر شرکت می‌کند و با واگویهٔ داستان ناپدید شدن پدرش با صدای بلند نظم جلسه را بر هم می‌زند. با اشارهٔ مدیر جلسه او را از سالن اخراج می‌کنند ولی بعد از رفتن پائولینو صدای همهمه‌ای سالن را پر می‌کند و هر لحظه بیشتر می‌شود. صدا صدای داد و فریاد است. حضار پریشان و متعجب سالن را ترک می‌کنند ولی آن صدا قطع نمی‌شود. تنها ایلکا، معلم زبان انگلیسی مؤسسه، می‌داند منشأ آن صدا از کجاست و چه کسی ساس وارونه را در سکوی سالن کار گذاشته است و… 

از این سه داستان که بگذریم، داستان‌های بزرگترها، الیزابت بیرد، بمان، دختر انیشتین، از آن نورها که بر تگزاس می‌تابد، زندگی‌نامه‌ٔ خودنوشت گرترود اشتاین، و جنایت علیه حیوانات داستان‌های دیگر این مجموعه‌اند که همچون سه داستان نخست خواندنی و ارزشمندند. 

ویلیام آبراهامز، ویراستار این مجموعه، در مقدمهٔ کتاب چنین می‌گوید: «… داستان‌های دههٔ نَود به راه داستان‌های دههٔ هشتاد نرفته و در عوض با گشودن مسیرها و راه‌های تازه، به سوی مقاصد جدید پیش می‌تازند. در داستان‌های این مجموعه غنای زبانی، قدرت حیرت انگیز تخیل، و اشتیاق برای کشف و روح بخشی به قالب‌ها و سبک‌های سنتی موج می‌زند، قالب‌ها و سبک‌هایی که تا دیروز کسی آنها را به خواب هم نمی‌دید. این وضعیت نویدبخش محصول راه اندازی دوره‌های آموزشی نویسندگی خلاق در دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها و مؤسسات خصوصی است… این دوره‌ها بیشترین تأثیر را بر داستان کوتاه امریکایی گذاشته‌اند و نشان می‌دهند نوشتن قابل آموزش است…»

در پایان این یادداشت لازم است به  نکته‌ای اشاره کنم. پروژهٔ ترجمهٔ مجموعهٔ داستان‌های برگزیدهٔ جایزهٔ اُ.هنری کاری گروهی است که به همت انتشارات کتاب نیستان و همکاری جمعی از مترجمان انجام می‌شود. ویراستاری این مجموعه را جناب آقای دکتر علی فامیان بر عهده دارند و طراحی جلد کتاب‌ها را جناب آقای فرزاد ادیبی، هنرمند برجستهٔ کشورمان انجام می‌دهند تا مجموعه‌ای پیراسته و آراسته در اختیار خوانندگان قرار گیرد. امیدوارم همه مجلدات این مجموعهٔ پرارزش را بخوانید و از داستان‌های بسیار متفاوت و متنوع آن  لذت ببرید.   

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.